archilab.

2026-11-16

35. DOM ZE SZKLARNIĄ –

dom ze szklarnią

Czy można zyskać dodatkową przestrzeń do życia, wykorzystując energię słońca?

W słoneczny marcowy dzień w szklarni potrafi być tak ciepło, że można usiąść z kawą, chociaż na zewnątrz nadal potrzebna jest kurtka.

Kilka miesięcy później ta sama przestrzeń może nagrzać się do temperatury, przy której trudno wytrzymać nawet kilkanaście minut.

W badaniach prowadzonych w Berlinie, których wyniki opublikowano w materiałach Międzynarodowej Agencji Energetycznej, temperatura niewentylowanej i niezacienionej szklarni dostawionej do domu osiągnęła 52°C. Na zewnątrz było wtedy 25°C.

Przy otwartych dolnych i górnych otworach wentylacyjnych w innych warunkach nasłonecznienia odnotowano 38°C. Dopiero połączenie wentylacji i zacienienia pozwoliło w badanych warunkach ograniczyć różnicę do około 4°C względem powietrza zewnętrznego.

Badania te prowadzono już w latach 80. Problem przegrzewania szklarni nie jest więc nowym odkryciem. Od kilkudziesięciu lat próbujemy pogodzić dwie przeciwstawne potrzeby: zatrzymywanie energii słonecznej zimą i pozbywanie się jej nadmiaru latem.

Właśnie od tego problemu zacząłem kolejne badanie w cyklu „52 domy”.

Chciałbym sprawdzić, czy szklarnia może stać się częścią współczesnego domu, dając mieszkańcom dodatkową przestrzeń do życia i pomagając ograniczać zapotrzebowanie na ogrzewanie.

Nie szukam jeszcze konkretnej bryły. Interesuje mnie zasada działania, którą można zastosować w różnych domach, na różnych działkach i przy odmiennych potrzebach mieszkańców.

1. Dla kogo jest Dom ze Szklarnią?

Wyobraźmy sobie rodzinę, która planuje dom o powierzchni około 100–120 m².

Potrzebuje trzech sypialni, kuchni, salonu i odpowiedniego zaplecza gospodarczego. Chciałaby jednak mieć również miejsce, w którym można spędzać czas wśród roślin, odpoczywać w chłodniejsze dni albo pracować przy naturalnym świetle.

Najprostszą odpowiedzią byłoby powiększenie salonu o kolejne 25–30 m².

Taka dodatkowa powierzchnia wymaga jednak pełnej izolacji, ogrzewania, wentylacji i zapewnienia odpowiednich warunków przez cały rok. Powiększa również kubaturę budynku oraz wpływa na koszt jego realizacji.

Można spróbować inaczej.

Zamiast kolejnego całorocznego pomieszczenia wyobraźmy sobie przestrzeń, która korzysta ze zmieniającej się pogody. Wiosną otwieramy ją na salon, latem na ogród, jesienią wykorzystujemy ciepło słońca, a zimą pozostaje zamknięta i chroni część mieszkalną przed bezpośrednim oddziaływaniem chłodnego powietrza.

Nie musi przez cały rok utrzymywać temperatury 21°C.

To oczywiście pewne ograniczenie. Kiedy na zewnątrz panuje kilkudniowy upał, korzystanie ze szklarni może okazać się niemożliwe. Podobnie podczas długiego okresu pochmurnej, mroźnej pogody.

Dlatego nie traktuję szklarni jako zamiennika niezbędnych pomieszczeń mieszkalnych.

Właściwy dom powinien zapewniać wszystkie podstawowe funkcje. Dodatkowa przestrzeń ma poszerzać możliwości korzystania z budynku, a nie uzależniać codzienne życie od pogody.

Taki scenariusz może zainteresować osoby, które chcą mieć bliższy kontakt z ogrodem, szukają miejsca do uprawy roślin albo zastanawiają się, czy każdy dodatkowy metr domu rzeczywiście musi być ogrzewany przez dwanaście miesięcy.

Już na początku projektowania trzeba jednak odpowiedzieć na kilka pytań.

Czy szklarnia ma być przede wszystkim ogrodem, czy miejscem do przebywania? Jak często chcemy z niej korzystać? Czy ważniejsza jest uprawa roślin, czy dodatkowa powierzchnia użytkowa?

Od tych odpowiedzi zależy znacznie więcej niż od tego, czy zdecydujemy się na dach płaski, dwuspadowy czy łukowy.

2. Problem: szklarnia pomaga zimą, ale nie zawsze działa zgodnie z oczekiwaniami

Polska historia, do której warto wrócić

Na długo przed współczesną popularnością domów ekologicznych profesor Witold Lipiński rozwijał ideę architektury bioklimatycznej.

To ten sam architekt, który współtworzył charakterystyczne obserwatorium meteorologiczne na Śnieżce i zaprojektował własny Dom-Igloo we Wrocławiu.

W latach 70. zainicjował Wrocławską Szkołę Architektury Bioklimatycznej. Interesowało go projektowanie budynków wykorzystujących energię słońca, naturalne przepływy powietrza i obecność roślin.

Jednym z rezultatów tych poszukiwań był Dom Bioklimatyczny w Łasku-Kolumnie, zrealizowany na przełomie lat 80. i 90.

Od strony południowej zaprojektowano dużą, kaskadową szklarnię, którą Lipiński nazywał „zieloną izbą”.

Nie była to zwykła oranżeria dostawiona do budynku. Architekt widział w niej część większego systemu, który miał wpływać na temperaturę, wilgotność i sposób użytkowania domu.

Zielona izba miała przechwytywać promieniowanie słoneczne, osłaniać pomieszczenia mieszkalne i tworzyć miejsce dla roślinności.

W pierwotnych założeniach pojawiały się także pompy ciepła, kolektory słoneczne, rozwiązania służące wykorzystaniu wody oraz systemy odzyskiwania energii.

Wiele z tych pomysłów dzisiaj nie wydaje się szczególnie niezwykłych. Jednak w realiach polskiego budownictwa końca lat 80. ich wykonanie stanowiło poważne wyzwanie.

Nie wszystkie udało się zrealizować.

W ramach projektu badawczego „Prototyp niedokończony”, zainicjowanego przez Muzeum Architektury we Wrocławiu, zespół Cundall przeanalizował istniejący budynek i porównał go z pierwotnymi założeniami.

Wyniki pokazały, że nieszczelności, niewystarczająca izolacyjność i parametry przeszkleń ograniczyły działanie zaprojektowanego systemu. Szklarnia nie spełniała roli bufora cieplnego w zakładanym stopniu.

Zwrócono również uwagę na niedostateczne doświetlenie części wnętrz oraz niezrealizowane rozwiązania techniczne.

Interesujące jest to, że sam pomysł Lipińskiego pozostał aktualny. Problemem okazała się w dużej mierze możliwość jego wykonania i sposób działania całego systemu.

Analiza Cundall stała się podstawą do opracowania propozycji modernizacji oraz dalszych badań temperatury, wilgotności i dostępu światła.

Dom w Łasku-Kolumnie przypomina, że ekologicznej architektury nie da się ocenić wyłącznie na podstawie jej założeń. Trzeba jeszcze sprawdzić, jak działa po wybudowaniu.

Szwedzki dom ukryty pod szkłem

W podobnym czasie, w 1976 roku, szwedzki architekt Bengt Warne zrealizował w Saltsjöbaden pod Sztokholmem jeden z pierwszych domów typu Naturhus.

Zasada była niezwykła: właściwy dom znajdował się wewnątrz większej, przeszklonej konstrukcji.

Powstawała w ten sposób dodatkowa przestrzeń, która mogła służyć do uprawy roślin, gromadzenia energii słonecznej i korzystania z ogrodu mimo niesprzyjającej pogody.

Warne interesował się także naturalnymi obiegami wody i materii. Dom miał być częścią większego systemu, w którym zasoby wykorzystywane są możliwie wielokrotnie.

Jego koncepcja stała się inspiracją dla kolejnych realizacji w Skandynawii.

Jedną z nich jest Sundby Naturhus — współczesny dom rodzinny, w którym izolowany budynek mieszkalny umieszczono wewnątrz szklarni.

W 2015 roku na Uniwersytecie w Lund przygotowano jego analizę energetyczną. W symulacji porównano dom otoczony szklarnią z analogicznym budynkiem bez dodatkowej obudowy.

Wynik pokazał zmniejszenie rocznego zapotrzebowania na ciepło o 32,9%.

Brzmi zachęcająco, ale nie oznacza, że każda szklarnia zapewni podobną oszczędność. Był to wynik modelowania konkretnego domu, w określonych warunkach klimatycznych i przy przyjętych założeniach technicznych.

W tej samej analizie zauważono ryzyko przegrzewania, również w okresach przejściowych.

Jeszcze ciekawsze są doświadczenia samych mieszkańców Sundby.

W szklarni zastosowano automatyczne klapy dachowe, a duże drzwi można otwierać ręcznie. Podczas upałów mieszkańcy zamykają właściwy dom w ciągu dnia i przewietrzają go nocą.

Wykorzystują też przewód doprowadzający powietrze przez grunt, aby latem częściowo obniżać jego temperaturę.

Mimo tych rozwiązań pod dachem szklarni nadal gromadzi się gorące powietrze. Właściciele opisują, że górne partie przestrzeni bywają niekomfortowe, a pokoje na piętrze domu również wymagają ochrony przed przegrzewaniem.

Szklarnia chroni przed deszczem i wiatrem, pozwala uprawiać rośliny oraz zwiększa możliwości korzystania z otoczenia domu. Nie zapewnia jednak automatycznie komfortowej temperatury.

Mulhouse. Więcej miejsca za podobne pieniądze

Trzecia historia prowadzi do Francji.

W 2005 roku Lacaton & Vassal zrealizowali w Mulhouse 14 mieszkań socjalnych w ramach większego eksperymentu mieszkaniowego Cité Manifeste.

Całe przedsięwzięcie obejmowało 61 mieszkań zaprojektowanych przez pięć zespołów architektonicznych.

Lacaton & Vassal wykorzystali konstrukcje znane ze szklarni ogrodniczych, aby zwiększyć powierzchnię dostępną mieszkańcom bez proporcjonalnego zwiększania kosztów.

Łącznie zaprojektowali 389 m² ogrodów zimowych, czyli średnio niemal 28 m² na mieszkanie.

Warto przyjrzeć się również kosztom. Według dokumentacji pracowni roboty budowlane kosztowały około 75 tys. euro netto na lokal, w cenach z 2004 roku.

Nie można oczywiście bezpośrednio przekładać tej kwoty na dzisiejszy polski rynek. Pokazuje ona jednak skalę ekonomicznego eksperymentu.

Architekci nie próbowali zamienić całej powierzchni szklarni w tradycyjne, ogrzewane mieszkanie.

Zaprojektowali dwa różne środowiska: część mieszkalną i przylegającą do niej nieogrzewaną przestrzeń, której sposób użytkowania zmieniał się wraz z pogodą.

Zastosowali otwory dachowe, przesuwne elementy elewacji oraz osłony przeciwsłoneczne.

W grudniu 2025 roku magazyn DETAIL opublikował rozmowę z zespołem Atmos Lab, który analizował działanie ogrodów zimowych w czterech realizacjach Lacaton & Vassal.

W Mulhouse potwierdzono tendencję do przegrzewania ogrodów zimowych na piętrze. Jednocześnie parter mieszkań pozostawał przyjemnie chłodniejszy.

Wartość projektu polegała więc również na tym, że mieszkańcy mogli wybierać pomiędzy przestrzeniami o różnych warunkach cieplnych.

Z analiz Atmos Lab wynika ponadto, że modelowe zapotrzebowanie na ogrzewanie w Mulhouse wynosi około 33 kWh/m² rocznie. Przy zastosowaniu współczesnych rozwiązań technicznych badacze oszacowali możliwość obniżenia tej wartości do około 16 kWh/m².

Nie są to wyniki bezpośrednich pomiarów rachunków mieszkańców, lecz obliczenia energetyczne.

To kolejny przykład pokazujący, że idea dodatkowej, nieogrzewanej przestrzeni może mieć sens. Warunkiem jest jednak odpowiednie zaprojektowanie całego budynku, a nie tylko samej szklarni.

3. Teza: nie każda przestrzeń w domu musi mieć identyczną temperaturę przez cały rok

Z tych doświadczeń wyłania się zasada, którą przyjmuję do kolejnego badania.

Dom i szklarnia mogą tworzyć jeden układ przestrzenny, ale nie powinny być traktowane jako jedno pomieszczenie pod względem ogrzewania i chłodzenia.

Właściwy dom pozostaje dobrze izolowany i szczelny. Zapewnia odpowiednie warunki przez cały rok.

Szklarnia stanowi dodatkową, sezonową warstwę.

Zimą może ograniczać straty ciepła przez osłonięte fragmenty budynku. W słoneczne dni temperatura za przeszkleniem rośnie, dzięki czemu powstaje możliwość wykorzystania tej energii.

Jednak wieczorem i nocą sytuacja się zmienia. Przeszklona przestrzeń może szybko się wychładzać, szczególnie gdy ma lekką obudowę i niewielką zdolność magazynowania ciepła.

Dlatego nie można zakładać, że pozostawienie otwartych drzwi między salonem a szklarnią będzie korzystne przez całą dobę.

Potrzebna jest możliwość kontrolowania przepływu powietrza i oddzielenia obu przestrzeni.

Wiosną oraz jesienią szklarnia może służyć jako dodatkowy pokój, jeśli pozwalają na to warunki.

Latem natomiast musi mieć możliwość intensywnego przewietrzania i ograniczania dopływu promieniowania słonecznego.

W takim układzie można świadomie zrezygnować z utrzymywania przez cały rok identycznych warunków w całym budynku.

Nie oznacza to zgody na przegrzewanie. Przeciwnie, wymaga bardziej precyzyjnego określenia, w których przestrzeniach komfort musi być zapewniony zawsze, a w których sposób użytkowania może zmieniać się wraz z pogodą.

Co mówią polskie badania?

Magdalena Grudzińska z Politechniki Lubelskiej analizowała wpływ przeszklonych balkonów na bilans cieplny mieszkań.

W badaniach prowadzonych w Zamościu na przełomie 2017 i 2018 roku monitorowano temperatury mieszkań i przylegających do nich przeszklonych przestrzeni.

W dwóch badanych lokalach ograniczenie strat ciepła przez przegrody sąsiadujące z balkonami oszacowano odpowiednio na 10,7% oraz 26,6%.

To nie oznacza obniżenia całkowitego rachunku za ogrzewanie o taki procent. Wskazuje jednak na rzeczywistą korzyść wynikającą z dodatkowej warstwy powietrza i osłonięcia części budynku.

Badaczka zwróciła również uwagę na różnice wynikające z zachowania mieszkańców. Dwa podobne rozwiązania mogą przynosić odmienne rezultaty, jeśli są inaczej użytkowane.

Wcześniejsze symulacje Grudzińskiej dla pięciu polskich lokalizacji pokazały ponadto, że efektywność przeszklonych balkonów zależy od warunków klimatycznych, orientacji i parametrów obudowy.

Nie ma zatem jednego rozwiązania odpowiedniego dla każdej działki.

W moim badaniu przyjmuję, że szklarnia powinna być traktowana jako osobna strefa, której funkcjonowanie należy sprawdzić dla konkretnego domu.

4. Jak zaprojektować szklarnię, która nie stanie się problemem latem?

W badaniach berlińskich z lat 80. sprawdzano różne sposoby wentylacji i zacieniania szklarni.

Wyniki są interesujące, ponieważ pokazują, że sam przepływ powietrza nie zawsze wystarcza.

Przy dużym nasłonecznieniu wnętrze może nagrzewać się szybciej, niż wentylacja jest w stanie usuwać ciepło.

Dlatego pierwszy krok powinien polegać na ograniczeniu ilości promieniowania słonecznego docierającego do szklarni.

Można wykorzystać zewnętrzne osłony, odpowiednią geometrię dachu, pełne fragmenty przekrycia albo sezonowy cień drzew.

Szczególnie interesujący jest problem przeszklonego dachu.

Zimą może zapewniać korzystne zyski słoneczne. Latem staje się jedną z powierzchni najbardziej wystawionych na działanie słońca.

Warto więc sprawdzić, czy cały dach rzeczywiście musi być przezroczysty.

Częściowo pełne, dobrze izolowane przekrycie może ograniczyć przegrzewanie. Trzeba jednak pamiętać, że zmniejszy również ilość światła docierającego do szklarni i sąsiadujących pomieszczeń.

Czy osłony wewnętrzne mogą zastąpić zewnętrzne?

Zaskakujący wniosek z badań IEA dotyczy właśnie zacienienia.

Zasadniczo korzystniej jest zatrzymać promieniowanie słoneczne, zanim przejdzie przez przeszklenie.

Jednak w badanym układzie odpowiednio wentylowane osłony wewnętrzne zapewniały rezultaty porównywalne z osłonami zewnętrznymi.

Powietrze ogrzewało się pomiędzy przeszkleniem a osłoną, unosiło i było odprowadzane na zewnątrz.

Powstawał rodzaj naturalnego komina wentylacyjnego.

To nie oznacza, że każda roleta zamontowana pod szklanym dachem będzie równie skuteczna.

Ważne jest pozostawienie drogi dla nagrzanego powietrza i zapewnienie odpowiednich otworów wentylacyjnych.

Rozwiązanie wymaga więc myślenia o osłonie, przeszkleniu i wentylacji jako współpracujących elementach.

Szklarnia, która latem staje się werandą

Drugą możliwością jest znaczne zwiększenie powierzchni otwieranych ścian.

Dobrym przykładem jest dom Maison S w Coutras, zaprojektowany przez Lacaton & Vassal w 2000 roku.

Powstał z dwóch sąsiadujących konstrukcji szklarniowych, każda o powierzchni około 150 m².

Zewnętrzne ściany można otwierać nawet w 50% ich powierzchni dzięki przesuwnym panelom.

W dachu zastosowano automatyczną wentylację reagującą na temperaturę oraz warunki atmosferyczne.

Takie rozwiązanie pozwala zmieniać sposób funkcjonowania budynku bez konieczności stosowania skomplikowanych instalacji chłodniczych.

Zimą zamknięta powłoka ogranicza wymianę powietrza z otoczeniem. Latem szerokie otwarcia mogą przekształcać szklarnię w przewiewną, częściowo zadaszoną przestrzeń.

Nie oznacza to, że w każdy upalny dzień temperatura będzie idealna.

Otwarta szklarnia nadal może być nagrzewana promieniowaniem słonecznym, a przy bezwietrznej pogodzie naturalna wymiana powietrza bywa ograniczona.

Jednak możliwość zmiany stopnia otwarcia daje mieszkańcom większą kontrolę niż stała, zamknięta obudowa.

Co z wilgocią i roślinami?

Pozostaje problem, który łatwo pominąć na pierwszych szkicach.

Rośliny oddają wodę do powietrza. Podlewanie, wilgotna ziemia oraz zbiorniki wodne mogą dodatkowo zwiększać wilgotność w szklarni.

Latem parowanie bywa korzystne, ale zimą ciepłe i wilgotne powietrze może skraplać się na chłodniejszych elementach konstrukcji.

Jeżeli wilgoć przedostaje się do części mieszkalnej, może prowadzić do kondensacji na nieodpowiednio zabezpieczonych przegrodach.

Dlatego szklarnia z intensywną uprawą roślin wymaga innego podejścia niż przestrzeń, w której stoi kilka donic i stół.

W projekcie trzeba uwzględnić wentylację, odprowadzenie skroplin, odporność materiałów na wilgoć oraz odpowiedni sposób połączenia szklarni z domem.

Warto też określić, jakie rośliny mają się tam znaleźć.

Niewielkie drzewo cytrusowe, winorośl i uprawa pomidorów mają różne wymagania dotyczące temperatury, wilgotności oraz ilości światła.

Nie każda szklarnia będzie jednocześnie dobrym ogrodem uprawowym i komfortowym pokojem wypoczynkowym.

5. Skąd cztery różne pomysły na Dom ze Szklarnią?

Na pierwszych szkicach sprawdziłem cztery sposoby połączenia domu i dodatkowej przestrzeni szklarniowej.

Nie są to cztery gotowe projekty. Każdy wariant jest próbą rozwiązania nieco innego problemu.

W jednym przypadku ważniejszy jest bezpośredni kontakt z ogrodem, w innym oszczędność miejsca na działce, doświetlenie wnętrza albo stworzenie dodatkowej powłoki ochronnej wokół budynku.

Wariant 01. Szklarnia przy elewacji

Pierwszy szkic przedstawia prosty dom z dwuspadowym dachem. Wzdłuż całej elewacji biegnie wydłużona szklarnia, stanowiąca przedłużenie bryły.

Salon i jadalnia mogą otwierać się na dodatkową przestrzeń. Dalej znajduje się ogród.

Takie rozwiązanie szczególnie dobrze pasuje do sytuacji, w której dodatkowy pokój ma służyć jako miejsce odpoczynku i kontaktu z roślinami.

Zimą szklarnia tworzy warstwę pośrednią między domem a otoczeniem. Wiosną może stać się częścią strefy dziennej.

Latem jej ściany powinny mieć możliwość szerokiego otwarcia.

Na szkicu umieściłem również istniejące drzewa.

Nie traktuję ich wyłącznie jako elementu krajobrazu. Odpowiednio usytuowane drzewa liściaste mogą latem zacieniać fragmenty przeszkleń, a zimą, po utracie liści, umożliwiać większy dostęp promieniowania słonecznego.

Nie zawsze jednak takie sąsiedztwo będzie korzystne.

Trzeba sprawdzić, jak korony zmieniają się w ciągu roku, czy drzewa nie ograniczają nadmiernie zimowych zysków słonecznych oraz czy konstrukcja szklarni nie koliduje z ich systemem korzeniowym.

Dodatkowym problemem jest dostęp światła do pomieszczeń mieszkalnych.

Szklarnia stanowi kolejną warstwę przed oknami salonu. Jeżeli będzie zbyt głęboka albo niewłaściwie usytuowana, może istotnie ograniczyć ilość światła docierającego do środka.

Dlatego jej szerokość i geometria są równie ważne jak powierzchnia przeszklenia.

Wariant przy elewacji wydaje mi się dobrym punktem wyjścia dla domu na działce z ogrodem, gdzie zależy nam na bezpośrednim połączeniu wnętrza i otoczenia.

Wariant 02. Szklarnia na dachu

Drugi szkic przedstawia parterowy dom, na którym niemal całą powierzchnię dachu zajmuje szklarnia.

To rozwiązanie szczególnie interesujące na niewielkiej działce.

Zamiast zajmować część ogrodu na poziomie terenu, dodatkowa przestrzeń powstaje ponad budynkiem.

Można urządzić tam niewielki ogród, miejsce wypoczynku albo przestrzeń do uprawy roślin.

Zyskujemy również nowe widoki i większą prywatność.

Jednak w tym przypadku bardzo wyraźnie ujawnia się związek formy z konstrukcją.

Strop musi przenieść obciążenia szklarni, użytkowników, roślin, podłoża i wody. Trzeba przewidzieć odpowiednie odwodnienie, bezpieczne dojście i możliwość konserwacji całej obudowy.

Jeżeli planujemy większe drzewa, obciążenia mogą wzrosnąć na tyle, że wpłyną na cały układ konstrukcyjny domu.

Do tego dochodzi problem nasłonecznienia.

Szklarnia umieszczona na dachu będzie zwykle bardziej odsłonięta niż ta znajdująca się przy elewacji. Trudniej wykorzystać cień istniejących drzew, a duża powierzchnia przeszkleń może powodować intensywne nagrzewanie.

W tym wariancie sprawdziłbym przede wszystkim możliwość częściowego zacienienia dachu oraz szerokiego otwierania ścian.

Ważne byłoby również porównanie kosztów konstrukcji z wartością dodatkowej przestrzeni.

Sama oszczędność miejsca na działce nie wystarcza jeszcze, żeby uzasadnić takie rozwiązanie.

Wariant 03. Szklarnia w centrum domu

Trzeci szkic pokazuje dom z dwuspadowym dachem podzielony na dwie części.

Pomiędzy nimi znajduje się przeszklona przestrzeń, która może pełnić funkcję wewnętrznego ogrodu.

To wariant szczególnie interesujący z punktu widzenia organizacji domu.

Wyobraźmy sobie poranek, kiedy przechodzimy z sypialni do kuchni, mijając niewielkie drzewo rosnące pod przeszklonym dachem.

Zamiast tradycyjnego korytarza mamy dodatkową przestrzeń, w której można zatrzymać się, usiąść albo porozmawiać.

Ogród zaczyna porządkować codzienne życie domowników.

Pozwala również wprowadzić światło do części budynku, które przy bardziej tradycyjnym układzie mogłyby być słabo doświetlone.

Jednocześnie jest to rozwiązanie wymagające szczególnej ostrożności.

Szklarnia znajduje się pomiędzy pomieszczeniami mieszkalnymi. Jeżeli latem będzie się przegrzewać, może wpływać na temperaturę po obu stronach.

Trzeba również zapewnić odpowiednie otwory umożliwiające napływ świeżego powietrza i odprowadzanie go przez dach.

W tym wariancie szczególnie ważne byłoby ustalenie, które pomieszczenia mogą otwierać się bezpośrednio na ogród, a które potrzebują większej prywatności.

Pojawia się również pytanie, czy taka przestrzeń rzeczywiście poprawi komunikację, czy przeciwnie — wydłuży drogę pomiędzy częściami domu.

Nie zakładam, że szklarnię w centrum należy traktować jako jedną dużą, ogrzewaną przestrzeń.

Jej sens polegałby raczej na stworzeniu dodatkowego miejsca wspólnego, z którego można korzystać w różnych porach roku, nie pogarszając komfortu sąsiednich pomieszczeń.

Wariant 04. Dom pod drugą powłoką

Ostatni wariant jest najbardziej rozbudowany.

Właściwy dom ma zwartą formę i płaski dach. Całość zostaje umieszczona wewnątrz większej konstrukcji szklarniowej.

Powstaje dodatkowa warstwa pomiędzy częścią mieszkalną a środowiskiem zewnętrznym.

Można w niej urządzić ogród, taras, osłonięte przejście albo przestrzeń do uprawy roślin.

Zimą zewnętrzna powłoka może ograniczać oddziaływanie wiatru oraz umożliwiać wykorzystanie ciepła słonecznego.

Latem konieczne staje się szerokie otwarcie obudowy, intensywna wentylacja i skuteczne zacienienie.

W tym wariancie inspiracją są między innymi domy typu Naturhus.

Interesuje mnie szczególnie możliwość potraktowania szklarni nie jako szczelnej, całorocznej kapsuły, lecz jako osłony, która sezonowo zmienia sposób funkcjonowania.

Duże przesuwne fragmenty ścian mogłyby otwierać przestrzeń wokół domu, a osłony dachu ograniczać przegrzewanie.

Pozostaje jednak problem kosztów i ilości materiałów.

Budujemy dwie obudowy: właściwy dom oraz dodatkową konstrukcję.

Obie wymagają odpowiednich fundamentów, połączeń, odwodnienia i utrzymania.

Większa powierzchnia przezroczystej powłoki oznacza również więcej elementów do czyszczenia oraz większą liczbę miejsc, w których mogą pojawić się problemy techniczne.

Nie można z góry zakładać, że taki dom będzie bardziej energooszczędny lub środowiskowo korzystniejszy.

Trzeba porównać korzyści z dodatkowymi kosztami wykonania, utrzymania i zużyciem materiałów.

Możliwe, że w konkretnych warunkach znacznie prostsza szklarnia przy elewacji da podobne korzyści mniejszym nakładem.

6. Co zyskuje mieszkaniec, a co musi zaakceptować?

Każdy z czterech wariantów daje możliwość stworzenia dodatkowej przestrzeni, której nie trzeba ogrzewać w taki sam sposób jak całego domu.

Nie oznacza to jednak, że szklarnia jest darmowym powiększeniem powierzchni mieszkalnej.

W każdym przypadku trzeba wykonać konstrukcję, przegrody, odpowiednie połączenia z budynkiem i systemy zapewniające możliwość korzystania z przestrzeni.

Dochodzi koszt zacienienia, wentylacji oraz późniejszej konserwacji.

Nie każda dodatkowa powierzchnia ma również taką samą wartość użytkową.

Szklarnia przy salonie może służyć codziennie jako przedłużenie strefy dziennej. Szklarnia na dachu wymaga wejścia po schodach. Centralny ogród wpływa na organizację całego domu, a druga powłoka otaczająca budynek może generować duże koszty przy stosunkowo niewielkiej powierzchni rzeczywiście wykorzystywanej przez mieszkańców.

Dlatego w ocenie takich rozwiązań nie ograniczałbym się do liczby uzyskanych metrów kwadratowych.

Interesowałoby mnie również to, przez ile dni w roku można korzystać z dodatkowej przestrzeni i do jakich aktywności jest ona rzeczywiście przydatna.

Trzeba również pamiętać o codziennej obsłudze.

Jeżeli latem, przed wyjściem do pracy, mieszkaniec musi otworzyć kilka okien, przesunąć dachowe osłony i sprawdzić prognozę pogody, system może okazać się uciążliwy.

Warto więc rozważyć prostą automatykę reagującą na temperaturę, wiatr i deszcz.

Jednocześnie zachowałbym możliwość ręcznego sterowania, ponieważ mieszkańcy powinni mieć wpływ na sposób korzystania z własnego domu.

Równie istotne są koszty środowiskowe.

Dodatkowa konstrukcja oznacza zużycie stali, szkła lub poliwęglanu. Jeżeli zastosujemy ciężkie stropy albo rozbudowane fundamenty, wzrośnie ilość materiałów potrzebnych do wykonania budynku.

Potencjalne oszczędności energii podczas użytkowania trzeba więc zestawić z kosztami środowiskowymi samej budowy.

W przeciwnym razie możemy stworzyć budynek, który wygląda ekologicznie, ale w rzeczywistości zużywa więcej zasobów, niż jest to uzasadnione.

Nie każda szklarnia będzie odpowiedzią na potrzeby mieszkańców. Czasem lepszym rozwiązaniem okaże się zwykła zadaszona weranda albo dobrze zaprojektowany taras.

7. Scenariusz, który można rozwinąć na konkretnej działce

Na tym etapie nie wybieram jednej bryły.

Cztery szkice pokazują różne sposoby organizacji domu, ale nie rozstrzygają jeszcze, które rozwiązanie będzie najlepsze.

Przy rzeczywistej działce zacząłbym od analizy dostępu do słońca, istniejących drzew, kierunków wiatru i ukształtowania terenu.

Sprawdziłbym również, ile przestrzeni mieszkańcy rzeczywiście potrzebują oraz do czego chcieliby ją wykorzystywać.

Czy zależy im na miejscu do uprawy roślin, dodatkowym pokoju wypoczynkowym, większym kontakcie z ogrodem, czy przede wszystkim na wykorzystaniu energii słonecznej?

Dopiero wtedy wybrałbym dwa lub trzy warianty do dalszego sprawdzenia.

Dla każdego należałoby przygotować symulacje energetyczne i analizę komfortu letniego. Porównać liczbę godzin przegrzewania, zapotrzebowanie na ogrzewanie, dostęp światła, koszty konstrukcji oraz wpływ dodatkowej obudowy na zużycie materiałów.

Wyniki mogłyby być zupełnie inne dla działki z istniejącymi drzewami niż dla otwartego terenu pozbawionego zacienienia.

Nie zakładam też, że szklarnia powinna znaleźć się przy każdym domu. Jeżeli podobną funkcję można uzyskać prostszym rozwiązaniem, warto je rozważyć.

Dom ze Szklarnią pozostaje więc eksperymentalną typologią w cyklu „52 domy”.

Cztery warianty są próbą sprawdzenia, w jaki sposób można wykorzystać dodatkową, sezonową przestrzeń, nie rezygnując z komfortu podstawowej części mieszkalnej.

Najbardziej interesuje mnie możliwość projektowania domów, które nie wymagają utrzymywania identycznych warunków w każdym pomieszczeniu przez cały rok.

Może to oznaczać dodatkowy pokój wykorzystywany przez część sezonu, osłonięty ogród, miejsce do pracy albo przestrzeń, która latem staje się zwykłą werandą.

Forma powinna wynikać z potrzeb mieszkańców, warunków działki i sposobu działania całego systemu.

Masz działkę i rozważasz dom z ogrodem zimowym, szklarnią albo dodatkową przeszkloną przestrzenią? Napisz do mnie.

Możesz przesłać mapę działki, zdjęcia i krótki opis swoich potrzeb. Chętnie przeanalizuję możliwości miejsca i sprawdzę, które kierunki projektowe warto rozważyć.

Być może jedna z przedstawionych typologii będzie dobrym punktem wyjścia. A być może działka i sposób życia mieszkańców podpowiedzą zupełnie inne rozwiązanie.

Szymon Bańka | Archilab | 52 domy


Źródła i materiały wykorzystane w artykule

Witold Lipiński i Dom Bioklimatyczny w Łasku-Kolumnie

Cundall, When the Past Meets the Future: Rediscovering Poland’s Pioneering Green Architecture, 2025.

https://www.cundall.com/ideas/blog/when-the-past-meets-the-future-rediscovering-polands-pioneering-green-architecture

Muzeum Architektury we Wrocławiu, Prototyp niedokończony, publikacja Barbary Szczepańskiej.

https://ma.wroc.pl/pl/ksiegarnia/wydawnictwa/b01-prototyp-niedokonczony

Lacaton & Vassal — Cité Manifeste i Maison S

Dokumentacja Cité Manifeste, Mulhouse, 2005.

https://www.lacatonvassal.com/index.php?idp=19

Dokumentacja Maison S, Coutras, 2000.

https://www.lacatonvassal.com/index.php?idp=16

Atmos Lab, From Greenhouse to Winter Garden, DETAIL, grudzień 2025.

https://lacatonvassal.com/data/documents/20260605-164903076-085_Technik_Interview-Atmos_chi_VS-4_RZ.pdf

Domy Naturhus i Sundby

Olof Persson, Patrik Wennerstål, Energimodellering av naturhus – en studie av Sundby naturhus, Lund University, 2015.

https://www.lunduniversity.lu.se/publication/7991351

Sundby Naturhus, opis działania budynku oraz doświadczeń mieszkańców.

Badania dotyczące przeszklonych przestrzeni

Magdalena Grudzińska, Evaluation of the Performance of Enclosed Balconies Based on Temperature Monitoring, 2021.

https://doi.org/10.1088/1742-6596/2069/1/012133

Magdalena Grudzińska, Glazed Balconies as Passive Greenhouse Systems – Potential of Their Use in Poland, 2016.

https://doi.org/10.1177/0143624416641294

International Energy Agency, Passive and Hybrid Solar Low Energy Buildings – Design Context, 1989, rozdział dotyczący szklarni i letnich temperatur, s. 72–73.

https://www.iea-shc.org/Data/Sites/1/publications/task_8-Passive_and_hybrid_solar_low_energy_buildings_Design_issues_2.pdf

1. Dla kogo jest Dom ze Szklarnią?

Wyobraźmy sobie rodzinę, która planuje dom o powierzchni około 100–120 m².

Potrzebuje trzech sypialni, kuchni, salonu i odpowiedniego zaplecza gospodarczego. Chciałaby jednak mieć również miejsce, w którym można spędzać czas wśród roślin, odpoczywać w chłodniejsze dni albo pracować przy naturalnym świetle.

Najprostszą odpowiedzią byłoby powiększenie salonu o kolejne 25–30 m².

Taka dodatkowa powierzchnia wymaga jednak pełnej izolacji, ogrzewania, wentylacji i zapewnienia odpowiednich warunków przez cały rok. Powiększa również kubaturę budynku oraz wpływa na koszt jego realizacji.

Można spróbować inaczej.

Zamiast kolejnego całorocznego pomieszczenia wyobraźmy sobie przestrzeń, która korzysta ze zmieniającej się pogody. Wiosną otwieramy ją na salon, latem na ogród, jesienią wykorzystujemy ciepło słońca, a zimą pozostaje zamknięta i chroni część mieszkalną przed bezpośrednim oddziaływaniem chłodnego powietrza.

Nie musi przez cały rok utrzymywać temperatury 21°C.

To oczywiście pewne ograniczenie. Kiedy na zewnątrz panuje kilkudniowy upał, korzystanie ze szklarni może okazać się niemożliwe. Podobnie podczas długiego okresu pochmurnej, mroźnej pogody.

Dlatego nie traktuję szklarni jako zamiennika niezbędnych pomieszczeń mieszkalnych.

Właściwy dom powinien zapewniać wszystkie podstawowe funkcje. Dodatkowa przestrzeń ma poszerzać możliwości korzystania z budynku, a nie uzależniać codzienne życie od pogody.

Taki scenariusz może zainteresować osoby, które chcą mieć bliższy kontakt z ogrodem, szukają miejsca do uprawy roślin albo zastanawiają się, czy każdy dodatkowy metr domu rzeczywiście musi być ogrzewany przez dwanaście miesięcy.

Już na początku projektowania trzeba jednak odpowiedzieć na kilka pytań.

Czy szklarnia ma być przede wszystkim ogrodem, czy miejscem do przebywania? Jak często chcemy z niej korzystać? Czy ważniejsza jest uprawa roślin, czy dodatkowa powierzchnia użytkowa?

Od tych odpowiedzi zależy znacznie więcej niż od tego, czy zdecydujemy się na dach płaski, dwuspadowy czy łukowy.

2. Problem: szklarnia pomaga zimą, ale nie zawsze działa zgodnie z oczekiwaniami

Polska historia, do której warto wrócić

Na długo przed współczesną popularnością domów ekologicznych profesor Witold Lipiński rozwijał ideę architektury bioklimatycznej.

To ten sam architekt, który współtworzył charakterystyczne obserwatorium meteorologiczne na Śnieżce i zaprojektował własny Dom-Igloo we Wrocławiu.

W latach 70. zainicjował Wrocławską Szkołę Architektury Bioklimatycznej. Interesowało go projektowanie budynków wykorzystujących energię słońca, naturalne przepływy powietrza i obecność roślin.

Jednym z rezultatów tych poszukiwań był Dom Bioklimatyczny w Łasku-Kolumnie, zrealizowany na przełomie lat 80. i 90.

Od strony południowej zaprojektowano dużą, kaskadową szklarnię, którą Lipiński nazywał „zieloną izbą”.

Nie była to zwykła oranżeria dostawiona do budynku. Architekt widział w niej część większego systemu, który miał wpływać na temperaturę, wilgotność i sposób użytkowania domu.

Zielona izba miała przechwytywać promieniowanie słoneczne, osłaniać pomieszczenia mieszkalne i tworzyć miejsce dla roślinności.

W pierwotnych założeniach pojawiały się także pompy ciepła, kolektory słoneczne, rozwiązania służące wykorzystaniu wody oraz systemy odzyskiwania energii.

Wiele z tych pomysłów dzisiaj nie wydaje się szczególnie niezwykłych. Jednak w realiach polskiego budownictwa końca lat 80. ich wykonanie stanowiło poważne wyzwanie.

Nie wszystkie udało się zrealizować.

W ramach projektu badawczego „Prototyp niedokończony”, zainicjowanego przez Muzeum Architektury we Wrocławiu, zespół Cundall przeanalizował istniejący budynek i porównał go z pierwotnymi założeniami.

Wyniki pokazały, że nieszczelności, niewystarczająca izolacyjność i parametry przeszkleń ograniczyły działanie zaprojektowanego systemu. Szklarnia nie spełniała roli bufora cieplnego w zakładanym stopniu.

Zwrócono również uwagę na niedostateczne doświetlenie części wnętrz oraz niezrealizowane rozwiązania techniczne.

Interesujące jest to, że sam pomysł Lipińskiego pozostał aktualny. Problemem okazała się w dużej mierze możliwość jego wykonania i sposób działania całego systemu.

Analiza Cundall stała się podstawą do opracowania propozycji modernizacji oraz dalszych badań temperatury, wilgotności i dostępu światła.

Dom w Łasku-Kolumnie przypomina, że ekologicznej architektury nie da się ocenić wyłącznie na podstawie jej założeń. Trzeba jeszcze sprawdzić, jak działa po wybudowaniu.

Szwedzki dom ukryty pod szkłem

W podobnym czasie, w 1976 roku, szwedzki architekt Bengt Warne zrealizował w Saltsjöbaden pod Sztokholmem jeden z pierwszych domów typu Naturhus.

Zasada była niezwykła: właściwy dom znajdował się wewnątrz większej, przeszklonej konstrukcji.

Powstawała w ten sposób dodatkowa przestrzeń, która mogła służyć do uprawy roślin, gromadzenia energii słonecznej i korzystania z ogrodu mimo niesprzyjającej pogody.

Warne interesował się także naturalnymi obiegami wody i materii. Dom miał być częścią większego systemu, w którym zasoby wykorzystywane są możliwie wielokrotnie.

Jego koncepcja stała się inspiracją dla kolejnych realizacji w Skandynawii.

Jedną z nich jest Sundby Naturhus — współczesny dom rodzinny, w którym izolowany budynek mieszkalny umieszczono wewnątrz szklarni.

W 2015 roku na Uniwersytecie w Lund przygotowano jego analizę energetyczną. W symulacji porównano dom otoczony szklarnią z analogicznym budynkiem bez dodatkowej obudowy.

Wynik pokazał zmniejszenie rocznego zapotrzebowania na ciepło o 32,9%.

Brzmi zachęcająco, ale nie oznacza, że każda szklarnia zapewni podobną oszczędność. Był to wynik modelowania konkretnego domu, w określonych warunkach klimatycznych i przy przyjętych założeniach technicznych.

W tej samej analizie zauważono ryzyko przegrzewania, również w okresach przejściowych.

Jeszcze ciekawsze są doświadczenia samych mieszkańców Sundby.

W szklarni zastosowano automatyczne klapy dachowe, a duże drzwi można otwierać ręcznie. Podczas upałów mieszkańcy zamykają właściwy dom w ciągu dnia i przewietrzają go nocą.

Wykorzystują też przewód doprowadzający powietrze przez grunt, aby latem częściowo obniżać jego temperaturę.

Mimo tych rozwiązań pod dachem szklarni nadal gromadzi się gorące powietrze. Właściciele opisują, że górne partie przestrzeni bywają niekomfortowe, a pokoje na piętrze domu również wymagają ochrony przed przegrzewaniem.

Szklarnia chroni przed deszczem i wiatrem, pozwala uprawiać rośliny oraz zwiększa możliwości korzystania z otoczenia domu. Nie zapewnia jednak automatycznie komfortowej temperatury.

Mulhouse. Więcej miejsca za podobne pieniądze

Trzecia historia prowadzi do Francji.

W 2005 roku Lacaton & Vassal zrealizowali w Mulhouse 14 mieszkań socjalnych w ramach większego eksperymentu mieszkaniowego Cité Manifeste.

Całe przedsięwzięcie obejmowało 61 mieszkań zaprojektowanych przez pięć zespołów architektonicznych.

Lacaton & Vassal wykorzystali konstrukcje znane ze szklarni ogrodniczych, aby zwiększyć powierzchnię dostępną mieszkańcom bez proporcjonalnego zwiększania kosztów.

Łącznie zaprojektowali 389 m² ogrodów zimowych, czyli średnio niemal 28 m² na mieszkanie.

Warto przyjrzeć się również kosztom. Według dokumentacji pracowni roboty budowlane kosztowały około 75 tys. euro netto na lokal, w cenach z 2004 roku.

Nie można oczywiście bezpośrednio przekładać tej kwoty na dzisiejszy polski rynek. Pokazuje ona jednak skalę ekonomicznego eksperymentu.

Architekci nie próbowali zamienić całej powierzchni szklarni w tradycyjne, ogrzewane mieszkanie.

Zaprojektowali dwa różne środowiska: część mieszkalną i przylegającą do niej nieogrzewaną przestrzeń, której sposób użytkowania zmieniał się wraz z pogodą.

Zastosowali otwory dachowe, przesuwne elementy elewacji oraz osłony przeciwsłoneczne.

W grudniu 2025 roku magazyn DETAIL opublikował rozmowę z zespołem Atmos Lab, który analizował działanie ogrodów zimowych w czterech realizacjach Lacaton & Vassal.

W Mulhouse potwierdzono tendencję do przegrzewania ogrodów zimowych na piętrze. Jednocześnie parter mieszkań pozostawał przyjemnie chłodniejszy.

Wartość projektu polegała więc również na tym, że mieszkańcy mogli wybierać pomiędzy przestrzeniami o różnych warunkach cieplnych.

Z analiz Atmos Lab wynika ponadto, że modelowe zapotrzebowanie na ogrzewanie w Mulhouse wynosi około 33 kWh/m² rocznie. Przy zastosowaniu współczesnych rozwiązań technicznych badacze oszacowali możliwość obniżenia tej wartości do około 16 kWh/m².

Nie są to wyniki bezpośrednich pomiarów rachunków mieszkańców, lecz obliczenia energetyczne.

To kolejny przykład pokazujący, że idea dodatkowej, nieogrzewanej przestrzeni może mieć sens. Warunkiem jest jednak odpowiednie zaprojektowanie całego budynku, a nie tylko samej szklarni.

3. Teza: nie każda przestrzeń w domu musi mieć identyczną temperaturę przez cały rok

Z tych doświadczeń wyłania się zasada, którą przyjmuję do kolejnego badania.

Dom i szklarnia mogą tworzyć jeden układ przestrzenny, ale nie powinny być traktowane jako jedno pomieszczenie pod względem ogrzewania i chłodzenia.

Właściwy dom pozostaje dobrze izolowany i szczelny. Zapewnia odpowiednie warunki przez cały rok.

Szklarnia stanowi dodatkową, sezonową warstwę.

Zimą może ograniczać straty ciepła przez osłonięte fragmenty budynku. W słoneczne dni temperatura za przeszkleniem rośnie, dzięki czemu powstaje możliwość wykorzystania tej energii.

Jednak wieczorem i nocą sytuacja się zmienia. Przeszklona przestrzeń może szybko się wychładzać, szczególnie gdy ma lekką obudowę i niewielką zdolność magazynowania ciepła.

Dlatego nie można zakładać, że pozostawienie otwartych drzwi między salonem a szklarnią będzie korzystne przez całą dobę.

Potrzebna jest możliwość kontrolowania przepływu powietrza i oddzielenia obu przestrzeni.

Wiosną oraz jesienią szklarnia może służyć jako dodatkowy pokój, jeśli pozwalają na to warunki.

Latem natomiast musi mieć możliwość intensywnego przewietrzania i ograniczania dopływu promieniowania słonecznego.

W takim układzie można świadomie zrezygnować z utrzymywania przez cały rok identycznych warunków w całym budynku.

Nie oznacza to zgody na przegrzewanie. Przeciwnie, wymaga bardziej precyzyjnego określenia, w których przestrzeniach komfort musi być zapewniony zawsze, a w których sposób użytkowania może zmieniać się wraz z pogodą.

Co mówią polskie badania?

Magdalena Grudzińska z Politechniki Lubelskiej analizowała wpływ przeszklonych balkonów na bilans cieplny mieszkań.

W badaniach prowadzonych w Zamościu na przełomie 2017 i 2018 roku monitorowano temperatury mieszkań i przylegających do nich przeszklonych przestrzeni.

W dwóch badanych lokalach ograniczenie strat ciepła przez przegrody sąsiadujące z balkonami oszacowano odpowiednio na 10,7% oraz 26,6%.

To nie oznacza obniżenia całkowitego rachunku za ogrzewanie o taki procent. Wskazuje jednak na rzeczywistą korzyść wynikającą z dodatkowej warstwy powietrza i osłonięcia części budynku.

Badaczka zwróciła również uwagę na różnice wynikające z zachowania mieszkańców. Dwa podobne rozwiązania mogą przynosić odmienne rezultaty, jeśli są inaczej użytkowane.

Wcześniejsze symulacje Grudzińskiej dla pięciu polskich lokalizacji pokazały ponadto, że efektywność przeszklonych balkonów zależy od warunków klimatycznych, orientacji i parametrów obudowy.

Nie ma zatem jednego rozwiązania odpowiedniego dla każdej działki.

W moim badaniu przyjmuję, że szklarnia powinna być traktowana jako osobna strefa, której funkcjonowanie należy sprawdzić dla konkretnego domu.

4. Jak zaprojektować szklarnię, która nie stanie się problemem latem?

W badaniach berlińskich z lat 80. sprawdzano różne sposoby wentylacji i zacieniania szklarni.

Wyniki są interesujące, ponieważ pokazują, że sam przepływ powietrza nie zawsze wystarcza.

Przy dużym nasłonecznieniu wnętrze może nagrzewać się szybciej, niż wentylacja jest w stanie usuwać ciepło.

Dlatego pierwszy krok powinien polegać na ograniczeniu ilości promieniowania słonecznego docierającego do szklarni.

Można wykorzystać zewnętrzne osłony, odpowiednią geometrię dachu, pełne fragmenty przekrycia albo sezonowy cień drzew.

Szczególnie interesujący jest problem przeszklonego dachu.

Zimą może zapewniać korzystne zyski słoneczne. Latem staje się jedną z powierzchni najbardziej wystawionych na działanie słońca.

Warto więc sprawdzić, czy cały dach rzeczywiście musi być przezroczysty.

Częściowo pełne, dobrze izolowane przekrycie może ograniczyć przegrzewanie. Trzeba jednak pamiętać, że zmniejszy również ilość światła docierającego do szklarni i sąsiadujących pomieszczeń.

Czy osłony wewnętrzne mogą zastąpić zewnętrzne?

Zaskakujący wniosek z badań IEA dotyczy właśnie zacienienia.

Zasadniczo korzystniej jest zatrzymać promieniowanie słoneczne, zanim przejdzie przez przeszklenie.

Jednak w badanym układzie odpowiednio wentylowane osłony wewnętrzne zapewniały rezultaty porównywalne z osłonami zewnętrznymi.

Powietrze ogrzewało się pomiędzy przeszkleniem a osłoną, unosiło i było odprowadzane na zewnątrz.

Powstawał rodzaj naturalnego komina wentylacyjnego.

To nie oznacza, że każda roleta zamontowana pod szklanym dachem będzie równie skuteczna.

Ważne jest pozostawienie drogi dla nagrzanego powietrza i zapewnienie odpowiednich otworów wentylacyjnych.

Rozwiązanie wymaga więc myślenia o osłonie, przeszkleniu i wentylacji jako współpracujących elementach.

Szklarnia, która latem staje się werandą

Drugą możliwością jest znaczne zwiększenie powierzchni otwieranych ścian.

Dobrym przykładem jest dom Maison S w Coutras, zaprojektowany przez Lacaton & Vassal w 2000 roku.

Powstał z dwóch sąsiadujących konstrukcji szklarniowych, każda o powierzchni około 150 m².

Zewnętrzne ściany można otwierać nawet w 50% ich powierzchni dzięki przesuwnym panelom.

W dachu zastosowano automatyczną wentylację reagującą na temperaturę oraz warunki atmosferyczne.

Takie rozwiązanie pozwala zmieniać sposób funkcjonowania budynku bez konieczności stosowania skomplikowanych instalacji chłodniczych.

Zimą zamknięta powłoka ogranicza wymianę powietrza z otoczeniem. Latem szerokie otwarcia mogą przekształcać szklarnię w przewiewną, częściowo zadaszoną przestrzeń.

Nie oznacza to, że w każdy upalny dzień temperatura będzie idealna.

Otwarta szklarnia nadal może być nagrzewana promieniowaniem słonecznym, a przy bezwietrznej pogodzie naturalna wymiana powietrza bywa ograniczona.

Jednak możliwość zmiany stopnia otwarcia daje mieszkańcom większą kontrolę niż stała, zamknięta obudowa.

Co z wilgocią i roślinami?

Pozostaje problem, który łatwo pominąć na pierwszych szkicach.

Rośliny oddają wodę do powietrza. Podlewanie, wilgotna ziemia oraz zbiorniki wodne mogą dodatkowo zwiększać wilgotność w szklarni.

Latem parowanie bywa korzystne, ale zimą ciepłe i wilgotne powietrze może skraplać się na chłodniejszych elementach konstrukcji.

Jeżeli wilgoć przedostaje się do części mieszkalnej, może prowadzić do kondensacji na nieodpowiednio zabezpieczonych przegrodach.

Dlatego szklarnia z intensywną uprawą roślin wymaga innego podejścia niż przestrzeń, w której stoi kilka donic i stół.

W projekcie trzeba uwzględnić wentylację, odprowadzenie skroplin, odpor

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *